2020/04/29

Opole, Dzielnica VI, Malina.


Dwukrotnie konwertowany niemiecki denkmal 1914-1918, Opole-Malina, 29.04.2020 r.

Zaczynam składać z tego zestaw i chcę się skoncentrować tylko na tych obiektach. Trudno zebrać wszystkie, bo najbardziej chciałbym zrobić wszystkie, włącznie z pustymi miejscami po nich, ale myślę, że nie ma takiej konieczności. Po pierwsze przy moim zapełnieniu dnia rzeczami musiałbym być obdarzony nadnaturalnie długim życiem. Po drugie musiałbym mieć górę pieniędzy lub choćby instytucję, która by ten projekt choć w części sfinansowała. Pierwsze i drugie mi nie grozi. To pierwsze, bo nic nie wskazuje na to, żebym mógł dożyć 300 lat, a to drugie, że pomniki poniemieckie, często konwertowane na poradzieckie, raczej nie układają się w narrację obecnych władz. Po trzecie: trwa epidemia.

Na poniższej reprodukcji zaskakują dwie rzeczy - pomnik wydaje się być już wybudowany w mocno brunatnym czasie, a - chyba jako pierwszy, z jakim się spotkałem - ma symbolikę religijną. W tym konkretnym dniu, kiedy robiono poniższe zdjęcie, krzyży było dość dużo różnych.

Źródło: polska-org.pl

2020/02/26

Młodoszowice, Bąków, Gałążczyce, Rożnów, Strużyna, Przeworno

Pomnik w miejscu dawnego niemieckiego pomnika poległych na wojnie 1914-1918, Młodoszowice/Zindel, 17.02.2020

W Młodoszowicach, wsi niedaleko Grodkowa, przed kościołem rosną trzy drzewa, więc odnalezienie w zasobach polska-org.pl oryginalnego denkmala nie stanowiło problemu. Problemem było stwierdzenie na podstawie słabej jakości zdjęć, czy choć postument pomnika jest oryginalny. Wydaje mi się, że nie jest. Ale miejsce się zgadza. Napis na obecnym pomniku jest niemal nieczytelny cytat Igora Neverly - "Są ludzie, na których od dawna czekamy. Są przyjaźnie nagłe, niespodziane, o których nigdy nie zapominamy. Młodoszowice 1189-1989" i data 25.05.1996 r.

Konwertowany denkmal Bąków/Bankau, 17.02.2020

Zrobiłem zdjęcie od frontu, ale tło zmasakrowało bryłę pomnika, więc zdecydowałem na lekki profil, ale nieroztropnie - czego zwykle nie czynię - nie obszedłem pomnika w koło. Nie wiem czemu, może zagadałem się z moim Synem, którego zabrałem ze sobą na zdjęcia? Nie mam pojęcia. W każdym razie ten pomnik został poddany ciekawemu zabiegowi, który "odkryłem" post factum na niezawodnym polska-org.pl. Oryginalne imiona i nazwiska zostały otłuczone tak, ze są całkiem nieczytelne, a cały pomnik obrócono o 180° wg osi wertykalnej. Orzeł wciąż nie doczekał się korony, a liternictwo nowych napisów - ledwie czytelnych - sugeruje, że pomnika nie robiono z największym pietyzmem. Także niebawem tam wrócę.

Rozebrany i przeniesiony pomnik poległych mieszkańców w wojnie 1914-1918, Gałążczyce/Giersdorf, 17.02.2020

Gałążczyce to najbliższa mnie wieś, gdzie znajduje się zauważalny podjazd i niemal górskiej charakterystyce, więc bywam tu często. Niedaleko znajduje się poniemiecki pałac, w którym urządzono ajurwedyjskie SPA. We wsi niespotykany w okolicy obiekt - dom z okresu dwudziestolecia międzywojennego, cały poszatkowany kulami. W rejonie wzgórz rozciągającym się od Strzelina do Niemodlina Armia Czerwona napotkała silny opór, w lasach wciąż można znaleźć ślady okopów i ziemianek, a ukształtowanie terenu ułatwiało ostrzał niespodziewającym się oporu czerwonoarmistom. We wsi zachował się park pałacowy i remiza, kościół na wzgórzu i budynek szkoły na malowniczej skarpie. Oryginalnie denkmal stał na rozstaju dróg - głównej we wsi i ścieżki do kościoła. Obecnie jego pozostałości przeniesiono na prawą stronę pod drzewo.

źródło: polska-org.pl

Pomnik wojenny 1914-1918 przebudowany na kapliczkę, Rożnów/Rosen kr. Strehlen, 17.02.2020

Nie znalazłem na żadnej fotografii potwierdzenia, ale "z doświadczenia" mam przekonanie, że to jest denkmal - umiejscowienie, kształt, różnice w estetyce głównej konstrukcji i krzyża - nic nie pasuje.

Pomnik wojenny 1914-1918 przebudowany na kapliczkę, Rożnów/Schönbrunn, 17.02.2020

Właściwie zmiany są "kosmetyczne" na tle tego, co wydarzyło się przyległościom. Na prawo od pomnika, niecałe 100 m, stai ruina pałacu, na wprost przed pomnikiem miejsce po kościele na delikatnym wzniesieniu wzmocnionym murem oporowym (dolne lewe zdjęcie, na którym widać także tył pomnika). Kiedy ustawiałem się do zdjęcia, a mój sym bobrował w trzcinach nad stawem podszedł do mnie człowiek o dość południowej urodzie i zapytał nieoryginalnie "co to panie będzie". No więc odpwoedzialem zgodnie z prawdą, że dokumentuję pomniki. 
 - A wie pan, że to nie był taki zawsze?
 - Tak, wiem.
I obaj wylaliśmy sporo żółci na stan poniemieckiej substancji. Fajnie wiedzieć, że są ludzie, którzy też myślą, że zamiast ślepo kleić narrację historyczną tzw. "ziem odzyskanych" z Piastami, można było zbudować nową jakość i o to oprzeć budujące się od podstaw społeczeństwo.


Ten denkmal był chyba jednym z pierwszych, które rozpoznałem i przy okazji którego wpadłem na to, że one są - w mojej ocenie - najbardziej wyraźnym wskaźnikiem relacji MY - ONI. 

Pomnik wojenny 1914-1918 przebudowany na kapliczkę I, Przeworno/Prieborn, 17.02.2020

Pomnik w Przewornie mijałem wiele razy zanim do mnie dotarło, że przecież to denkmal. Pewnie dlatego, że jak jadę tędy rowerem, to mam jeszcze 40 km, a za sobą trzy lub cztery razy więcej, wiec w tym miejscu myśli są gdzieś daleko za ciałem. W Przewornie denkmali było dwie sztuki - ten i z wojen prusko-austriackich. Starszego nie namierzyłem jeszcze. 



Pomnik wojenny 1914-1918 przebudowany na kapliczkę II, Przeworno/Prieborn, 17.02.2020

Drugie ujęcie lepiej pokazuje stalową koronę do zawieszania taśm, jednak te dwa krzaki mnie irytują, więc to zdjęcie nie wejdzie do zestawu. W opozycji do Strużyny, gapie z tła reprezentowali raczej mentalność odkuwających literki, niż rozpaczajacych nad kulturową dewastacją regionu.

2020/01/24

Michłowice, Lubsza, Piastowice, Czepielowice, Kościerzyce

Michałowice/Michelwitz, 22.01.2020 r., widok od ulicy

Michałowice/Michelwitz, 22.01.2020 r., widok od terenu kościoła.

Michelwitz, pomnik a prawym górnym polu, źródło: www.polska-org.pl


Kapliczka z przebudowanego pomnika poległych mieszkańców wsi Leubusch, Lubsza/Leubusch, 22.01.2020 r.

Leubusch, pomnik a prawym górnym polu, źródło: www.polska-org.pl

Kapliczka z przebudowanego pomnika poległych mieszkańców wsi Piastenthal.
Oryginalny obelisk leży z prawej strony, za drzewem. Piastowice/Piastenthal, 22.01.2020 r.

Piastowice/Piastenthal, 22.01.2020 r. widok boczny.

 Czepielowice/Tschöoplowitz, 22.01.2020 r.

Tschöoplowitz, źródło: www.polska-org.pl

Kościerzyce/Groß Neudorf, 22.01.2020 r.

Nie mam absolutnej pewności, ale umiejscowienie krzyża i materiał postumentu pozwala domyślać się, że piedestał został zbudowany z części rozebranego "denkmala". Obszedłem kościół (zresztą bardzo ładny, z XIV w), ale nie znalazłem pozostałych elementów. Oryginalnie pomnik wyglądał tak:

Groß Neudorf, pomnik a prawym górnym polu, źródło: www.polska-org.pl

Nie sądzę, żeby świeżo przybyli nowi mieszkańcy zadali sobie trud z zakupem granitowych prostopadłościanów, więc - tradycyjnie - wykorzystano gotowe elementy. Tym bardziej, że kilka wsi dalej, gdzie mieszka mniejszość niemiecka, zachowane pomniki mają identyczną konstrukcję wykorzystującą właśnie granitowe bloki. 

Kończę już czytać genialną książkę Karoliny Kuszyk "Poniemieckie", która - moim zdaniem - powinna być wydana dwie dekady temu, zanim na murach dolnośląskich (czy pomorskich) miast pojawiły się hasła o pamięci powstania warszawskiego. Albo nawet, zanim pojawili się na świecie ci bardzo młodzi dzisiaj ludzie, którzy tym hasłom hołdują. Być może ich rodzice szepnęli by swoim dzieciom, że jednak tutaj miasta tej pamięci nie mają.

2019/11/15

Dziuplina/Daupe

Two war monuments, Dziuplina/Daupe, 15.11.2019
Denkmal upamiętniajacy ofiary wojny prusko - austriackiej oraz wojny 1914-1918, Dziuplina/Daupe, 15.11.2019

Lapidaria

Lapidary I, Bystrzyca Oławska/Peisterwitz, 15.11.2019
Lapidarium I, Bystrzyca Oławska/Peisterwitz, 15.11.2019 r.

Lapidary II, Bystrzyca Oławska/Peisterwitz, 15.11.2019
Lapidarium I, Bystrzyca Oławska/Peisterwitz, 15.11.2019 r.

2019/11/14

Lapidarium

Lapidarium of German tombstones in the form of an altar, Przeczów/Prietzen, 11.11.2019
Lapidarium, Przeczów, 11.11.2019 r.

Do Przeczowa wybierałem się od roku, choć nie jest to daleko - niecałą godzinę rowerem i całe pół godziny autem - trudno mi było tam dojechać. Przy gotyckim kościele znajduje się sporo interesujących artefaktów, a moją uwagę przykuł pomnik poległych w Wielkiej Wojnie mieszkańców Prietzen. Niestety właśnie wtedy, kiedy tam dojechałem, wylazło słońce i zdjęcia wychodziły jak robione przez pewnego fotografika do albumu o obozie w Oświęcimiu. Ale dzień wcześniej, gdzieś na północ od Bierutowa (Bernstadt) z kolega szukaliśmy denkmala doznałem lekkiego szoku - przecież tzw. lapidaria to naturalna kontynuacja. Lapidaria na terenie Polski to domena tzw. ziem odzyskanych i naturalnie są pewnego rodzaju barometrem, zapisem. Tak jak w każdej niemal wsi był pałac lub dwór, a do dnia dzisiejszego przetrwało mniej niż jeden procent z nich, tak w każdej niemal wsi był denkmal, których przetrwało znacznie więcej, ale niewielka część zachowała swoje pierwotne znaczenie, a większość albo wyburzono, albo przemianowano na kapliczki lub upatryjotyzowano, tak w większości miejscowości szlag trafił niemieckie cmentarze. Zaorane poprzewracane pomniki - lub raczej to, co z nich zostało - w latach osiemdziesiątych XX w. zaczęto układać w jakieś formy oddania czci pochowanym na cmentarzach szczątkom ludzi. Bo trzeba było pół wieku, żeby zrozumieć, że nie ma byłego cmentarza, bo miejsce pochówku staje się cmentarzem na tak długo, jak długo pozostaje w pamięci, a kamienne nagrobki mają tę pamięć przedłużać. Niestety nawet kamień ulega pod naciskiem nienawiści i/lub złości i/lub głupoty.

Hitem na przełomie wieków były doniesienia z niedalekich wsi, że opiekun duchowy lokalnej społeczności nakazał zrobić z poniemieckich pomników chodnik wokół kościoła, albo obrzeża parkingu. W niektórych miejscach udało się to odkręcić, w innych - nie. W jednych lapidaria intencjonalnie oddają hołd, w innych - mam wrażenie, że właśnie powyżej - niekoniecznie. Trochę za nimi poszperam.

War monument, moved and converted into chapel, Przeczów/Prietzen, 11.11.2019
Przebudowany denkmal, oryginalny orzeł jest za murem, Przeczów/Prietzen  11.11.2019 r.


Oryginalnie denkmal musiał stać w innej lokalizacji, ale skoro pod kościołem znalazł się krzyż morowy przeniesiony ze znacznej odległości, to i denkmal nie stanowił problemu. Z jednej strony może to i lepiej - może to uchroniło oba te obiekty przed zaoraniem. Natomiast co przyświecało jego  nowym opiekunom, kiedy zastępowano orła postacią Maryi - nie mam bladego pojęcia. 

źródło: polska-org.pl


Krasowice wywęszyłem na Google Maps i niezastąpionym polska-org.pl - kręciłem się z synem po wsi sporo zanim odnalazłem piękny kościół - szachulcowy mur, drewniana dzwonnica w kształcie ostrosłupa. Doskonale zachowany, a pod nim denkmal, trochę mniej nachalnie przystosowany do standardów nowych mieszkańców. Nigdzie wśród zachowanych w Polsce czy normalnie stojących w Niemczech, które widziałem, nie spotkałem się, aby denkmal nosił jakiekolwiek odniesienia religijne. 

War monument converted into chapel, Krasowice/Kraschen Kr. Oels, 11.11.2019
Przeniesiony i nieco przebudowany denkmal Krasowice/Kraschen Kr. Oels, 11.11.2019


źródło: polska-org.pl

2019/09/30

Kościół - Kino - Kościół


Kościół Pamięci Gustawa Adolfa we Wrocławiu, dawne kino Światowid.
Wrocław - Sępolno 30.09.2019 r.

Od dawna chciałem sfotografować ten obiekt, przed wojną musiał wyglądać zjawiskowo na gigantycznym placu w centrum osiedla mieszkalnego:


Rzuca się w oczy fakt, że pierwotnie wieża była znacznie wyższa. Z wyszukanych w sieci informacji - w żaden sposób nie potwierdzonych - wynika, iż obniżenie wieży wykonano po wojnie nie z powodu stanu technicznego, lecz w celu przebudowy obiektu na kino, a wieżę zaadoptowano na obiekt widokowy.

2019/05/29

Lipki i Małujowice

Fence of 1914-1918 War monument, Lipki/Linden, 23.05.2019

Ogrodzenie pozostałe po pomniku poległych w I Wojnie Światowej mieszkańcach wsi Linden/Lipki. 23.05.2019 r.

Reconstructed Silasian Wars monument, Lipki/Linden, 23.05.2019

Odbudowany pomnik poległych w Wojnach Śląskich mieszkańcach wsi Linden/Lipki. 23.05.2019 r.

1914-1918 War monument, Małujowice/Mollwitz, 23.05.2019

Pomnik poległych w I Wojnie Światowej mieszkańców wsi Mollwitz/Małujowice. 23.05.2019 r.

2018/11/21

Gać i Godzikowice

 Pomnik poległych w I Wojnie Światowej "skonwertowany" do kapliczki. słupowej, Gać/Heidau, 21.11.2018 r.

Pomnik w Gaci był prosty do odnalezienia - obelisk w towarzystwie dwóch dębów rzuca się w oczy. Znacznie łatwiej byłoby, gdyby nikt nie zdemontował pruskiego krzyża z góry, nie zatarł czymś wyrytych w kamieniu napisów z nazwiskami i nie zalał całości grubą warstwą olejnej farby. 

Zdjęcie ze strony: https://polska-org.pl/5775297,foto.html?idEntity=505622


 Pomnik poległych w I Wojnie Światowej "skonwertowany" do kapliczki. słupowej, Godzikowice/Rosenhein, 21.11.2018 r.

Mocno padał marznący deszcz - czego się nie spodziewałem wychodząc na chwilę z domu, ale w drodze powrotnej zatrzymałem się pod kościołem w Godzikowicach, które są pewnym ewenementem w związku z dziwną nazwą, nie mającą nic wspólnego z dawną Rosenheim. Obszedłem kościół w koło, ale już przy wejściu coś mnie tknęło - stos granitowych bloków, a nie betonu. W czasach polskich tego rodzaju kapliczki nie były robione z kamienia. Mogły być przerabiane z kamiennych denkmali, ale jeśli były nowe, to z betonu. Jest wielce prawdopodobne - bo niestety podgląd mam niskiej jakości - że oryginalny pomnik był bardzo podobny do tego ze Starego Wiązowa, który sfotografuję na dniach. 

Zdjęcie ze strony: https://polska-org.pl/6774419,foto.html?idEntity=505624

Z jednej strony chcę poszukać innych "rażących" przykładów konwersji, ale śledzenie denkmali, często skrzętnie ukrytych lub do niepoznaki przebudowanych - choć to raczej jest dewastacja, niż przebudowa na tym samym poziomie, jaki widziałem w tysiącletnich kościołach w Chorwacji zbudowanych z elementów rzymskich świątyń. Przecież to, co dzieje się na cmentarzach choćby jest równie silne, jeśli nie silniejsze. Albo dawne "Gasthausy" naprędce zamienione w mieszkania lub świetlice, z których fasad płatami odchodzi farba ujawniając dawne przeznaczenie. Kulminacją byłaby lipa z Walimia z tabliczką "Lipa z czasów piastowskich". 

2018/10/31

Jaworów/Jauer i Bryłówek/Deutsch Breile

War monument 1914-1918, Jaworów/Jauer, 31.10.2018
Pomnik upamiętniających poległych w wojnie 1914-1918
we wsi Jaworów (niem.: Jauer), 31.10.2018

War monument 1914-1918, Bryłówek/Deutsch Breile, 31.10.2018
Pomnik upamiętniający poległych w wojnie 1914-1918
we wsi Bryłówek (niem.: Deutsche Breile), 31.10.2018

Dzisiaj słońce pełną gębą, więc jedyna szansa na zdjęcia była tuż przed zachodem. Miałem jeszcze chęć dotarcia do pomnika w Owczarach, jednak w Bryłóku spotkałem dwóch starszych mężczyzn, z któymi trochę pogadałem o trudach mieszkania na wsi z dala od głównej drogi - czyli około kilometra od ruchliwej ostatnio DK 39. Jeden z nich - jak się okazało w rozmowie - jest synem nieżyjącej już Pani Stanisławy, której portret zrobiłem ponad 10 lat temu. Miała wtedy 87 lat. Zmarła w wieku 93. Z rozmowy wyszło, że wieś się wyludnia, że zostało może z piętnaście rodzin, że młodych już nie ma i że pałac we wsi spalili sowieccy żołnierze. To czasem taki wytrych bywa, więc mam dystans do takich deklaracji.

Pomnik w Jaworowie znajduje się w ciekawym miejscu - na wysepce po środku mostu. Napisy są czytelne do linii, poniżej której rozmył je deszcz - na to wygląda, bo nie ma tam śladów siłowego usuwania napisów. Nie zachował się pruski krzyż, ale przynajmniej nie został zastąpiony katolickim.


źródło: https://polska-org.pl/505897,Jaworow.html

Jeszcze wiosną we wsi widziałem wieżę remizy strażackiej, ale dzisiaj pokręciłem się i nie ma po niej śladu - była jakaś świeża sterta cegieł, więc być może stara remiza, która pewnie była niewielka, rozpadła się.

2018/07/11

Borów/Markt-Borhau dzień drugi

Denkmal 1740-1763, dismantled and rebuilt into a chapel, Borów / Markt-Bohrau, 11.07.2018
Denkmal po wojnach prusko-austriackich 1740-1763 przebudowany na kapliczkę, Borów/Markt-Bohrau, 11.07.2018


Oryginalnie stał na centralnym placu we wsi, mógł mieć z sześć lub siedem metrów. Nie znam się na ich budowie - zwykle był to prostopadłościan, na nim stała kolumna, na kolumnie orzeł. Pospacerowałem trochę, ale na miejscu, gdzie stał nie ma ani śladu - teraz stoją tam ławki i stolik na prywatnej posesji. Kolumnę "poskładano" i postawiono na niej figurę. Autentycznie wpadłem na to tworząc wczorajszy wpis, więc zapraszam do "przeskrolowania".

Po drodze odwiedziłem jeszcze Przecławice, w których poniższy pomnik rzucił mi się w oczy w niedzielę, kiedy zrobiłem zupełnie głupią trasę szosą z Oławy do Środy Śląskiej drogą wojewódzką nr 346, która łączy oba miasta i w tychże miastach przecina krajową 94, która do jazdy szosówką absolutnie się nie nadaje.

It was probably a monument to victims of war, Przecławice / Prisselwitz, 11/07/2018
Prawdopodobny denkmal po wojnach prusko-austriackich 1740-1763 przebudowany na kapliczkę, Przecławice / Prisselwitz, 11.07.2018

1914-1918 war monument coverted into chapel, Węgry.Wangern, 11.07.2018
Denkmal po wojnnie 1914-1918 przebudowany na obelisk Wincentego Witosa w 1990 roku, Węgry/Wangern, 11.07.2018


Ten pomnik w Węgrach też mi kilka razy mignął, ale nie dawał mi spokoju. Do dzisiaj, kiedy stanąłem przed nim i pasował mi umiejscowieniem na denkmal po I Wojnie Światowej. Wlazłem szybko na niezawodny portal dolny-ślask.org.pl gdzie akurat o tym pomniku nikt nie napisał, ale jeden z autorów pokazał fotografię kamienia opatrzoną komentarzem, że to "prawdopodobnie przedwojenny nagrobek". Na zdjęciu nie widać żadnego punktu odniesienia, więc wyglądał na zwykły polny otoczak. Tymczasem ów kamień jest dość spory - około 80x120x40 cm. Widać wgłębienie po tablicy i dół obrobiony tak, by mógł stać. Takich pomników widziałem sporo w Saksonii, więc ewidentnie są to dwa pasujące do siebie elementy jednego pomnika.

1914-1918 war monument coverted into chapel, Węgry.Wangern, 11.07.2018

Tymczasem uzbroiłem się w drona, bo kilka rzeczy będzie widocznych wyłącznie z góry. Ponieważ to już cięższa maszyna, więc powoli uczę się go i czekam na kurs i egzamin :) idealny sposób na fotografię lotniczą przy lęku wysokości :)

2018/07/10

Borów/Markt-Borhau

1914-1918 war monument coverted into chapel, Borów/Markt-Bohrau, 10.07.2018
Denkmal 1914-1918 przebudowany na kapliczkę, Borów/Markt-Bohrau, 10.07.2018

House at 12 Wrocławska Street, Borów/Markt-Bohrau, 10.07.2018
Budynek przy ulicy Wrocławskiej 12, Borów/Markt-Bohrau, 10.07.2018

Odstępstwo od reguły, z którego jestem zadowolony. Zrobiło się dzisiaj ładne światło i pojechałem do Borowa, niecałe 30 km ode mnie. Często mijam tę sporą wieś jadąc szosą w kierunku Ślęży czy wracając z Gór Sowich i wiele tutaj pięknych rzeczy przykuwało moją uwagę. Denkmal jednak wpadł mi w oko dopiero w marcu, kiedy już bardziej się im wszystkim przyglądałem szukając perełek do kolekcji. Nie lubię zbyt liści na drzewach, bo przy tym trybie pracy i lekkim podmuchu wiatru nie są zamrożone, tylko jakieś takie rozmazane. Kiedyś to nie robiło różnicy, bo i tak tego nie było widać, tylko głównie cieszyłem się, że laborant nie spierdzielił mi kolejnej partii materiału. A teraz jest D810 i Sigma Art i Irix i jak coś jest, to to jest i widać i mam spokój. Albo nie mam. Dzisiaj akurat jest bezwietrznie i Słońce ponad niezbyt grubą warstwą chmur, więc chcąc dać odpocząć zmasakrowanym czworogłowym mięśniom wsiadłem w auto z aparatem i statywem. I to był bardzo dobry pomysł. 

Denkmal - kolejny na liście - wejdzie do kolekcji. A ten budynek zawsze chciałem sfotografować. Narasta we mnie jakaś obawa, że on zniknie, bo jego stan wydaje się pogarszać.

W samym centrum wsi stał jeszcze jeden denkmal z wojen śląskich, ale nie został po nim ślad...

Nie do cholery! - A właśnie, że został. Paczcie tu, środkowe zdjęcie:


 A teraz tu - to zauważyłem dzisiaj pod kościołem i wszystko tu - jak widać - nie pasuje:


Przecież to jest kolumna z fragmentów Kriegerdenkmala! Tylko zrobiłem to telefonem, choć przymierzałem się ale jakoś nie wiedziałem po co miałbym zrobić to zdjęcie. Jutro wracam do Borowa.