Stare Siołkowice/Alt Schalkowitz

Niemiecki pomnik poległych mieszkańców wsi w czasie I wojny światowej, Stare Siołkowice/Alt Schalkowitz. 10.11.2020

Na opolszczyźnie (prawie) bez zmian:

Źródło: polska-org.pl

Przecza/Arnsdorf

Niemiecki pomnik poległych mieszkańców wsi w czasie I wojny światowej zamieniony na kaplicę, Przecza / Arnsdorf. 10.11.2020

Skarbiszów/Karbischau

Pozostałości niemieckiego pomnika poległych w czasie I wojny światowej zamienionej na kaplicę, Skarbiszów/Karbischau. 10.11.2020 I

Pozostałości niemieckiego pomnika poległych w czasie I wojny światowej zamienionej na kaplicę, Skarbiszów/Karbischau. 10.11.2020 II

Jak do tej pory, przy setce odwiedzonych obiektów, takie potraktowanie pozostałości pomnika jest wyjątkowe - nie zrzucone, utopione w stawie czy wmurowane w ogrodzenie. Te są złożone po drugiej stronie działki, którą zajmuje kościół.

Skorogoszcz/Schurgast

Przemianowany niemiecki pomnik wojenny, Skorogoszcz / Schurgast. 10.11.2020

Brzeg/Brieg I

Niemiecki pomnik wojenny 1914-1918 na ścianie kościoła ewangelicko-augsburskiego pw. Św. Łukasza Ewangelisty, Brzeg/Brieg, 31.10.2020

Kończyce/Hohenlinde

Wywrócony niemiecki pomnik ofiar wojny 1914-1918, Kończyce / Hohenlinde. 27.10.2020

Domaniów/Thomaskirch

Miejsce dawnego niemieckiego pomnika ofiar wojny 1914-1918 Domaniów / Thomaskirch. 27.10.2020 część 1/2

Epitafium z nieistniejącego niemieckiego pomnika wojennego umieszczonego na ścianie kościoła, Domaniów / Thomaskirch. 27.10.2020 część 2/2

Na poniższej reprodukcji typowej "czteropolówki" w jej prawej dolnej ćwiartce znajduje się zdjęcie denkmala. Za nim znajduje się mały budynek z napisem "Museum", który najprawdopodobniej był swego rodzaju izbą pamięci korespondującą swoimi zbiorami z pomnikiem. Sam budynek przetrwał i znajduje się obecnie na terenie prywatnej posesji i pełni funkcje gospodarcze - na tyle ile widać przez wysokie, betonowe ogrodzenie. Tablica z pomnika trafiła na ścianę kościoła, którego okolica to istna "kopalnia" ciekawych artefaktów.

Źródło: polska-org.pl

Kuchary/Kochern

Niemiecki pomnik upamiętniający mieszkańców poległych w wojnie 1914-1918 przebudowany na kapliczkę, Kuchary/Kochern. 23.10.2020

Spóźniłem się. A może i nie. Może to lepiej, że w miejscu flag nie stoi już druga kapliczka zbudowana ze starej budki telefonicznej i gipsowego odlewu świętej. 

Źródło: maps.google.com

Marcinkowice/Märzdorf

German monument to the fallen villagers in World War I converted into chapel, Marcinkowice/Märzdorf. 23.10.2020

Tutaj dokładnie ta sama sytuacja - wieś Marcinkowice/Märzdorf graniczyła z lotniskiem, z którego w nocy 1 września 1939 roku wystartowały pierwsze samoloty, których bomby prawdopodobnie były najpierwszymi wybuchami II wojny światowej. Sam pomnik wydawał mi się być współczesny, aż na polska-org.pl pojawiło się poniższe zdjęcie. 

Źródło: polska-org.pl

Zakrzów/Sackerau

Niemiecki pomnik upamiętniający poległych w wojnie 1914-1918 przebudowany na pomnik upamiętniający powódź w roku 1997, Zakrzów/Sackerau, 23.10.2020

Źródło: polska-org.pl

Każdy rowerzysta z Oławy i okolic mija te pomnik częściej, niż drzwi własnego domu. Sklecenie kamienia, krzyża, koła pojazdu opancerzonego PTS-M i tablicy informującej o tym, czemu ta hybryda jest poświęcona, skutecznie mnie zmyliła przez kilka lat. Aż pojawiło się zdjęcie na polska-org.pl i okazało się, że to postument denkmala. Lubię jak mi się w kadrze pojawi coś nie do końca oczywistego. Tu owczarek (niemiecki!) ekstremalnie spragniony czułości kokietował mnie od kiedy wysiadłem z auta. Super pies. Koło trasportera prawdopodobnie pochodzi z jednego z pojazdów, które brały udział w ewakuacji wsi w lipcu 1997 roku. Pamiętam, że pojawiły się cztery amfibie w Oławie późnym wieczorem, a ja z kolegami i setka innych nastolatków ładowaliśmy piach do worków na placu przy rzeźni na ul. Rybackiej. Pojazdy te na co dzień stacjonują w Brzegu. Jeden z nich musiał gdzieś zgubić koło wraz z wahaczem.

Pogorzela/Pogarell

Przebudowany niemiecki pomnik upamiętniający poległych mieszkańców w wojnie 1914-1918, Pogorzela/Pogarell, 9.10.2020. Widok od strony kościoła.

Przebudowany niemiecki pomnik upamiętniający poległych mieszkańców w wojnie 1914-1918, Pogorzela/Pogarell, 9.10.2020. Widok od strony ulicy.

Gierszowice/Giersdorf

Polski pomnik postawiony w miejscu dawnego pomnika upamiętniający poległych mieszkańców w wojnie 1914-1918, Gierszowice/Giersdorf. 9.10.2020

Kruszyna/Schönau

Rozebrany i częściowo przebudowany pomnik upamiętniający poległych mieszkańców w wojnie 1914-1918, Kruszyna/Schönau, 9.10.2020

Miejsce, które mijałem kilkanaście razy jadąc rowerem i miałem pewne podejrzenia, ale z braku porównawczego materiału źródłowego nie miałem pewności, czy to był denkmal, czy nie. Do czasu, aż zauważyłem wieniec na bramce ogrodzenia. Taki detal, w sumie drugoplanowy po kunsztownie wykonanym murku. Schody to pewnie elementy pomnika. Natomiast od tego kadru cykl realizuję aparatem Fujifilm GFX50r, przez co zmianie ulegną proporcje obrazu z 3:2 w Nikonie, na 4:3 w Fuji. Przyrost ostrości z podstawowym obiektywem 50/3,5 jest ogromny - "ładność" obrazu jest jest niemal doskonała. To nie jest średni format w rozumieniu klasycznym - 44x33 mm, to niemal dwa razy większe pole powierzchni samej matrycy. Skok jakości jest mniej więcej taki, jak przy przejściu z APS-C do "pełnej klatki". Co do ważnego parametru, jakim jest ilość danych/głębia obrazu, to najwyższe modele Nikonów są nie do przebicia, a matryca w Fuji jest konstrukcją dość już leciwą, więc nie jest to taka gigantyczna rozpiętość tonalna, natomiast wciąż jest olbrzymia, plus to, co potrafi się zadziać w złych warunkach oświetleniowym jest nie do pobicia przez inne systemy, których używałem do tej pory. Sam kompletnie niemierzalny parametr, jakim jest przyjemność używania tego sprzętu to zupełnie inna rzecz - używa się go z ogromną przyjemnością. Fani wszelkiej maści procedur i nerwicy natręctw - np. "wychodząc z domu muszę pięć razy sprawdzić czy drzwi są zamknięte inaczej wpadnę pod samochód" - będą zachwyceni.

Owczary/Tempelfeld

 

Niemiecki pomnik wojenny 1914-1918, Owczary/Tempelfeld, 28.09.2020

W 2008 roku, w najgorszym czasie, kiedy moja nerwica niemal dosłownie odbierała mi chęć do życia, ale czasami dawała mi chwilę luzu, wtedy wsiadałem na skuter i jechałem w gminę. Ta kondycja psychofizyczna owocowała osiągnięciem wagi o 25 kg wyższej, niż obecna. Stąd na zdjęciu poniżej widać łysego potwora. Zdjęcie poniżej wykonał mi jakiś mały chłopiec, może ośmioletni. Zobaczył, jak zatrzymałem się skuterem i aparatem FED-5s celowałem w pomnik. Zapytał, czy może mi zrobić zdjęcie moim aparatem. I zrobił. W sobotę, dwa dni temi, byłem w Owczarach i setny raz w ciągu ostatnich kilku lat liczyłem, że jakiś mieszkaniec posesji, na której znajduje się ten pomnik, wyrazi zgodę na zdjęcia. Bo znad płotu to ani ładnie nie wyjdzie, ani to elegancko. Podjechałem z moim starszym Synem, który wiekiem na bank przegonił tamtego chłopca z 2008 roku i tym razem miałem fart, bo był człowiek, młody mężczyzna, może około 30 lat, który bez problemu wyraził zgodę, ale na moje nieszczęście rozeszły się chmury i ostre światło uniemożliwiłoby zrobienie zdjęcia pasującego do zestawu. W głowie ułożyłem sobie legendę, że ten mężczyzna to ten chłopiec sprzed 12 lat. Wiem, matematycznie się nie klei, ale co tam. Gorsze rzeczy stają się w tych czasach faktem, który staje się bardziej faktyczny mimo logicznych sprzeczności.

Bąków ponownie.

Przemianowany niemiecki pomnik wojenny, Bąków/Bankau, 28.09.2020

Przemianowany niemiecki pomnik wojenny, Bąków/Bankau, 28.09.2020

Wróciłem do Bąkowa, bo zdjęcie z 17 lutego tego roku nie podobało mi się, dodatkowo z roztargnienia zapomniałem obejść pomnik dookoła, przez co umknęło mi, że nie został tylko przemianowany jako wotum wdzięczności za nadanie aktów własności - co głosi widniejący od frontu napis. Aktualnie na tyle pomnika widać ślady po zniszczeniu niemieckich napisów oraz ślady po elementach z brązu. 

Źródło: polska-org.pl

 

Bierutów

 Przemianowany niemiecki pomnik wojenny upamiętniający poległych mieszkańców, Bierutów/Bernstad, 27.09.2020

Mijałem go dziesiątki razy, dwa tygodnie temu jadąc rowerem byłem w fatalnej dyspozycji i musiałem zatrzymać się przy sklepie po brązową, gazowaną truciznę w czerwonej puszcze. I tak oto słabość przyniosła ciekawe znalezisko. Pomnik aktualnie jest wykorzystany jako wspomnienie rocznicy nadania praw miejskich.

Źródło: polska-org.pl

Kolnica

 

Kolnica/Lichtenberg, 26.09.2020

Nie mam pewności co do tego pomnika znajdującego się na terenie przyległym do kościoła, którego dach zwieńcza krzyż, który wg lokalnych historyków jest znakiem rozpoznawczym templariuszy, podobnie jak specyficzny układ wsi (podobnie jak wsie Osiek, Niemil, Owczary). Nie mogę doszukać się źródła, natomiast z formą jak wyżej już kilka razy miałem styczność. Nic tu nie pasuje, granitowa baza jest za kunsztownie wykonana w opozycji to cokołu i czarnych tablic. Stąd mam podejrzenia, że granitowa, pionowa część to denkmal, a reszta to obiekty powojenne. Dopóki nie będę mieć pewności - obiekt nie wchodzi do zestawu.

Oleśnica Mała

Niemiecki pomnik upamiętniający poległych mieszkańców wsi w wojnie 1914-1918, Oleśnica Mała/Klein Oels, 26.09.2020

To jeden z pierwszych pomników, który wpadł mi w oko w maju lub czerwcu 2007 roku i pewnie z tego okresu jest na tym blogu ślad. Z pewnym smutkiem zauważyłem, że wiele zdjęć z tamtego czasu zniknęło bezpowrotnie, bo były ładowane na zewnętrzne serwery firm, które już nie działają.

Opole, Dzielnica VI, Malina.

Dwukrotnie konwertowany niemiecki denkmal 1914-1918, Opole-Malina, 29.04.2020 r.

Zaczynam składać z tego zestaw i chcę się skoncentrować tylko na tych obiektach. Trudno zebrać wszystkie, bo najbardziej chciałbym zrobić wszystkie, włącznie z pustymi miejscami po nich, ale myślę, że nie ma takiej konieczności. Po pierwsze przy moim zapełnieniu dnia rzeczami musiałbym być obdarzony nadnaturalnie długim życiem. Po drugie musiałbym mieć górę pieniędzy lub choćby instytucję, która by ten projekt choć w części sfinansowała. Pierwsze i drugie mi nie grozi. To pierwsze, bo nic nie wskazuje na to, żebym mógł dożyć 300 lat, a to drugie, że pomniki poniemieckie, często konwertowane na poradzieckie, raczej nie układają się w narrację obecnych władz. Po trzecie: trwa epidemia.

Na poniższej reprodukcji zaskakują dwie rzeczy - pomnik wydaje się być już wybudowany w mocno brunatnym czasie, a - chyba jako pierwszy, z jakim się spotkałem - ma symbolikę religijną. W tym konkretnym dniu, kiedy robiono poniższe zdjęcie, krzyży było dość dużo różnych.

Źródło: polska-org.pl

Młodoszowice, Bąków, Gałążczyce, Rożnów, Strużyna, Przeworno

Pomnik w miejscu dawnego niemieckiego pomnika poległych na wojnie 1914-1918, Młodoszowice/Zindel, 17.02.2020

W Młodoszowicach, wsi niedaleko Grodkowa, przed kościołem rosną trzy drzewa, więc odnalezienie w zasobach polska-org.pl oryginalnego denkmala nie stanowiło problemu. Problemem było stwierdzenie na podstawie słabej jakości zdjęć, czy choć postument pomnika jest oryginalny. Wydaje mi się, że nie jest. Ale miejsce się zgadza. Napis na obecnym pomniku jest niemal nieczytelny cytat Igora Neverly - "Są ludzie, na których od dawna czekamy. Są przyjaźnie nagłe, niespodziane, o których nigdy nie zapominamy. Młodoszowice 1189-1989" i data 25.05.1996 r.

Konwertowany denkmal Bąków/Bankau, 17.02.2020

Zrobiłem zdjęcie od frontu, ale tło zmasakrowało bryłę pomnika, więc zdecydowałem na lekki profil, ale nieroztropnie - czego zwykle nie czynię - nie obszedłem pomnika w koło. Nie wiem czemu, może zagadałem się z moim Synem, którego zabrałem ze sobą na zdjęcia? Nie mam pojęcia. W każdym razie ten pomnik został poddany ciekawemu zabiegowi, który "odkryłem" post factum na niezawodnym polska-org.pl. Oryginalne imiona i nazwiska zostały otłuczone tak, ze są całkiem nieczytelne, a cały pomnik obrócono o 180° wg osi wertykalnej. Orzeł wciąż nie doczekał się korony, a liternictwo nowych napisów - ledwie czytelnych - sugeruje, że pomnika nie robiono z największym pietyzmem. Także niebawem tam wrócę.

Rozebrany i przeniesiony pomnik poległych mieszkańców w wojnie 1914-1918, Gałążczyce/Giersdorf, 17.02.2020

Gałążczyce to najbliższa mnie wieś, gdzie znajduje się zauważalny podjazd i niemal górskiej charakterystyce, więc bywam tu często. Niedaleko znajduje się poniemiecki pałac, w którym urządzono ajurwedyjskie SPA. We wsi niespotykany w okolicy obiekt - dom z okresu dwudziestolecia międzywojennego, cały poszatkowany kulami. W rejonie wzgórz rozciągającym się od Strzelina do Niemodlina Armia Czerwona napotkała silny opór, w lasach wciąż można znaleźć ślady okopów i ziemianek, a ukształtowanie terenu ułatwiało ostrzał niespodziewającym się oporu czerwonoarmistom. We wsi zachował się park pałacowy i remiza, kościół na wzgórzu i budynek szkoły na malowniczej skarpie. Oryginalnie denkmal stał na rozstaju dróg - głównej we wsi i ścieżki do kościoła. Obecnie jego pozostałości przeniesiono na prawą stronę pod drzewo.

źródło: polska-org.pl

Pomnik wojenny 1914-1918 przebudowany na kapliczkę, Rożnów/Rosen kr. Strehlen, 17.02.2020

Nie znalazłem na żadnej fotografii potwierdzenia, ale "z doświadczenia" mam przekonanie, że to jest denkmal - umiejscowienie, kształt, różnice w estetyce głównej konstrukcji i krzyża - nic nie pasuje.

Pomnik wojenny 1914-1918 przebudowany na kapliczkę, Rożnów/Schönbrunn, 17.02.2020

Właściwie zmiany są "kosmetyczne" na tle tego, co wydarzyło się przyległościom. Na prawo od pomnika, niecałe 100 m, stai ruina pałacu, na wprost przed pomnikiem miejsce po kościele na delikatnym wzniesieniu wzmocnionym murem oporowym (dolne lewe zdjęcie, na którym widać także tył pomnika). Kiedy ustawiałem się do zdjęcia, a mój sym bobrował w trzcinach nad stawem podszedł do mnie człowiek o dość południowej urodzie i zapytał nieoryginalnie "co to panie będzie". No więc odpwoedzialem zgodnie z prawdą, że dokumentuję pomniki. 

 - A wie pan, że to nie był taki zawsze?

 - Tak, wiem.

I obaj wylaliśmy sporo żółci na stan poniemieckiej substancji. Fajnie wiedzieć, że są ludzie, którzy też myślą, że zamiast ślepo kleić narrację historyczną tzw. "ziem odzyskanych" z Piastami, można było zbudować nową jakość i o to oprzeć budujące się od podstaw społeczeństwo.

Ten denkmal był chyba jednym z pierwszych, które rozpoznałem i przy okazji którego wpadłem na to, że one są - w mojej ocenie - najbardziej wyraźnym wskaźnikiem relacji MY - ONI. 

Pomnik wojenny 1914-1918 przebudowany na kapliczkę I, Przeworno/Prieborn, 17.02.2020

Pomnik w Przewornie mijałem wiele razy zanim do mnie dotarło, że przecież to denkmal. Pewnie dlatego, że jak jadę tędy rowerem, to mam jeszcze 40 km, a za sobą trzy lub cztery razy więcej, wiec w tym miejscu myśli są gdzieś daleko za ciałem. W Przewornie denkmali było dwie sztuki - ten i z wojen prusko-austriackich. Starszego nie namierzyłem jeszcze. 

Pomnik wojenny 1914-1918 przebudowany na kapliczkę II, Przeworno/Prieborn, 17.02.2020

Drugie ujęcie lepiej pokazuje stalową koronę do zawieszania taśm, jednak te dwa krzaki mnie irytują, więc to zdjęcie nie wejdzie do zestawu. W opozycji do Strużyny, gapie z tła reprezentowali raczej mentalność odkuwających literki, niż rozpaczajacych nad kulturową dewastacją regionu.

Michłowice, Lubsza, Piastowice, Czepielowice, Kościerzyce

Michałowice/Michelwitz, 22.01.2020 r., widok od ulicy

Michałowice/Michelwitz, 22.01.2020 r., widok od terenu kościoła.

Michelwitz, pomnik a prawym górnym polu, źródło: www.polska-org.pl

Kapliczka z przebudowanego pomnika poległych mieszkańców wsi Leubusch, Lubsza/Leubusch, 22.01.2020 r.

Leubusch, pomnik a prawym górnym polu, źródło: www.polska-org.pl

Kapliczka z przebudowanego pomnika poległych mieszkańców wsi Piastenthal.

Oryginalny obelisk leży z prawej strony, za drzewem. Piastowice/Piastenthal, 22.01.2020 r.

Piastowice/Piastenthal, 22.01.2020 r. widok boczny.

 Czepielowice/Tschöoplowitz, 22.01.2020 r.

Tschöoplowitz, źródło: www.polska-org.pl

Kościerzyce/Groß Neudorf, 22.01.2020 r.

Nie mam absolutnej pewności, ale umiejscowienie krzyża i materiał postumentu pozwala domyślać się, że piedestał został zbudowany z części rozebranego "denkmala". Obszedłem kościół (zresztą bardzo ładny, z XIV w), ale nie znalazłem pozostałych elementów. Oryginalnie pomnik wyglądał tak:

Groß Neudorf, pomnik a prawym górnym polu, źródło: www.polska-org.pl

Nie sądzę, żeby świeżo przybyli nowi mieszkańcy zadali sobie trud z zakupem granitowych prostopadłościanów, więc - tradycyjnie - wykorzystano gotowe elementy. Tym bardziej, że kilka wsi dalej, gdzie mieszka mniejszość niemiecka, zachowane pomniki mają identyczną konstrukcję wykorzystującą właśnie granitowe bloki. 

Kończę już czytać genialną książkę Karoliny Kuszyk "Poniemieckie", która - moim zdaniem - powinna być wydana dwie dekady temu, zanim na murach dolnośląskich (czy pomorskich) miast pojawiły się hasła o pamięci powstania warszawskiego. Albo nawet, zanim pojawili się na świecie ci bardzo młodzi dzisiaj ludzie, którzy tym hasłom hołdują. Być może ich rodzice szepnęli by swoim dzieciom, że jednak tutaj miasta tej pamięci nie mają.